Dedykujemy ten numer czasopisma dla uczczenia

60 rocznicy śmierci Kard. Augusta HLONDA,

Prymasa Polski, Protektora polskiej emigracji,

organizatora duszpasterstwa polonijnego w świecie,

założyciela Towarzystwa Chrystusowego

dla Polonii Zagranicznej

( * 5 VII 1881 + 22 X 1948 )

Wstęp

do numeru 18

Oddajemy do rąk naszych Drogich Czytelników kolejny numer czasopisma. Dla redagujących to pismo jest to szczególna okazja do satysfakcji i radości. Bowiem obecny rok jest – jak już zaznaczałem w moim poprzednim słowie wstępnym - dla naszego pisma już dziesiątym rokiem wydawniczym.

W obecnym numerze (18 z kolei) znajdzie Drogi Czytelnik różnorodność tekstów, bogatych w swojej treści, przybliżających historię, fakty oraz przynoszących wiele informacji z życia naszej społeczności polonijnej w Brazylii.

W pierwszym dziale „Estudos e projetos” publikujemy pięć różnych tekstów. Prof. Mariano Kawka w publikowanym artykule przybliża naszym czytelnikom - oczywiście w sposób bardzo szkicowy - 400-letnią historię emigracji polskiej w Jamestown w Stanach Zjednoczonych (1608-2008). Z kolei redaktor czasopisma w sposób bardzo szkicowy zaprezentował dzieje czasopiśmiennictwa Polonii brazylijskiej. Historia ukazuje, że było ono bardzo bogate. Tylko sam wykaz tytułów różnorodnych pism - od „Gazety Polskiej w Brazylii” (wychodzącej od 1892 r.), aż po „Projeções - czasopismo studiów polsko-brazylijskich (wydawane od 1999 r.) - mówi sam za siebie. Dr. Jerzy Mazurek z Uniwersytetu Warszawskiego prezentuje - w zamieszczonym poniżej artykule - w sposób bardzo szkicowy bogatą historię polskiej kultury. Ukazał jej uniwersalizm, jak też jej szczególną specyfikę. Kolejny nasz współpracownik, również z Uniwersytetu Warszawskiego, dr. Elżbieta Budakowska - autorka dzieła “W poszukiwaniu etniczności. Ruch ‘Braspol’ w Brazylii – współczesna interpretacja” w swoim artykule stara się przybliżyć kwestię współczesnego wymiaru etniczności. Na podstawie przeprowadzonych badań terenowych w Brazylii – w prezentowanym tekście – skoncentrowała swoją uwagę na społeczności polonijnej w oparciu o ośrodki ‘Braspolu’. Dobrze znany naszym Czytelnikom ks. Grzegorz Kozieński TChr, w zamieszczonym poniżej, obszernym tekście, poświęca uwagę omówieniu wszechstronnej i bardzo bogatej działalności ks. Stanisława Golombowskiego. Bohater artykułu urodził się 19 kwietnia 1873 r. w Koninie. Do Brazylii przybył w okresie tzw. “gorączki brazylijskiej”. Po ukończeniu studiów seminaryjnych w Porto Alegre w 1903 r. przyjął święcenia kapłańskie i został skierowany do pracy duszpasterskiej wśród emigrantów polskich w Guarani das Missões. W parafii św. Teresy pracował do 1912 r. W swojej ofiarnej posłudze pasterskiej starał się podnosić poziom materialny, moralny i intelektualny swoich parafian.

W drugim dziale „Reflexões” prezentujemy kilka interesujących tekstów. Pierwszym z nich jest przesłanie papieża Benedykta XVI. Każdego roku papież z okazji Międzynarodowego Dnia Migranta przesyła do członków Kościoła katolickiego, a także do wszystkich ludzi dobrej woli specjalne przesłanie. Dzień ten będzie obchodzony 18 stycznia 2009 r. Tegoroczny list ma związek z obchodami 2000. rocznicy urodzin św. Pawła Apostoła. Obecny 2008 r. jest ważny nie tylko dla Kościoła w Polsce. Dotyczy on również społeczności polonijnej w świecie. W obecnym roku przypada bowiem 60. rocznica śmierci (+ 22 październik 1948) kardynała Augusta Hlonda, Prymasa Polski i Protektora polskiej emigracji. Z okazji tej szczególnej rocznicy - publikując tekst ks. Andrzeja Orczykowskiego TChr - pragniemy przybliżyć naszym Czytelnikom postać wielkiego Polaka, patrioty i pasterza Kościoła, który szczególną troską otoczył polskie dusze na wychodźstwie. Kolejne dwa teksty są dziełem jednego autora. Biskup Zygmunt Zimowski podczas plenarnego zebrania Konferencji Episkopatu Polski został wybrany delegatem do spraw duszpasterstwa emigracyjnego (6 marca 2008 r.). Z okazji święta 3 Maja skierował do Polonii świata specjalny list pasterski. Tekst przesłania pasterskiego nowego delegata pt.: „Opieka i sprawiedliwość” zamieszczamy poniżej. Ten sam hierarcha z okazji święta Podwyższenia Krzyża św. skierował specjalny list pasterski do społeczności polonijnej w świecie. Znaczenie tego święta ukazane zostało w kontekście trzech ważnych rocznic, jakie przypadają w bieżącym roku: dwa tysiące lat od urodzenia św. Pawła Apostoła, 30.rocznica wyboru kard. Karola Wojtyły na Stolicę Piotrową i 90. rocznica odzyskania niepodległości przez Polskę w 1918 r. Z kolei zamieszczamy drugą część książki Antoniego Hempla „Polacy w Brazylii” wydaną we Lwowie w 1893 r. Mamy nadzieję, że nasi polonijni i brazylijscy czytelnicy nie znający języka polskiego, zapoznawszy się z dziełem Hempla będą mogli lepiej poznać i zrozumieć trudne początki naszych emigrantów w tym kraju. Kolejny artykuł w tym dziale jest autorstwa prof. Marcina Kuli. Autor w bogatym tekście proponuje naszemu czytelnikowi dokonanie refleksji nad niedawną przeszłością: nad dwoma dyktaturami, dwoma systemami politycznymi. Pierwszy to system socjalistyczny w Polsce, a drugi to dyktatura wojskowa w Ameryce Łacińskiej. Czy Czytelnik po wnikliwej lekturze artykułu potrafił dostrzec pewne podobieństwa, czy różnice jakie istniały w tych dyktaturach? Ocena należy do Drogiego Czytelnika. Z pewnością człowiek kiedy osiągnie już odpowiedni wiek próbuje dokonywać swoistej retrospekcji swojego życia. Człowiek, który wybrał życie na emigracji czy też, którego koleje życiowe skazały na przebywanie poza własnym krajem, z pewnością ma wiele powodów ku temu, aby przy wspominaniu przeszłości snuć refleksje nad swoim losem imigranta. Tomasz Łychowski imigrant i – niech mi będzie wolno się tak wyrazić – syn trzech ojczyzn, podsuwa przed nasze oczy tekst – refleksję nad przygodą już dosyć długiego życia.

W trzecim dziale „Vultos e instituições” zamieszczamy dwa teksty. Obecność i posługa polskich misjonarzy i misjonarek w Brazylii z pewnością zasługuje na większą uwagę społeczeństwa polskiego i brazylijskiego. Są to osoby, które wybrały życie emigracyjne ze względu na dobro ludzi, którym pragną służyć w imieniu Chrystusa. Zamieszczony w tym dziale tekst przybliża nam 25-letnią posługę polskich sióstr zakonnych nazywanych popularnie józefitkami. Rozpoczynały swoją posługę misyjną w małym parańskim miasteczku Rosário. Z biegiem czasu przyjmowały kolejne placówki, otwierały nowe domy zakonne. W obecnym roku jubileuszowym otworzyły kolejną placówkę misyjną na północy kraju w São Luís, w stolicy stanu Maranhão. Kolejny autor Altair Malacarne przybliża nam postać polskiego emigranta Bolesława Stefana Ruszczyckiego. 31 maja 1930 r. wraz z żoną Janiną przybył do Brazylii. Początkowo osiedlił się w Águia Branca, w stanie Espírito Santo. Pracował dla polskiego Towarzystwa Kolonizacyjnego. Stał się prawą ręką Waleriana Koszarowskiego w wytyczaniu nowych działek rolnych przeznaczonych pod kolonizację w północnym regionie stanu Espírito Santo.

W sekcji prezentującej nowe książki, Argemiro Garcia, dziennikarz odpowiedzialny za wydawanie gazety Jornal de São José wychodzącej w São José dos Pinhais koło Kurytyby, w swojej recenzji przybliża nam kolejną książkę autorstwa Klaudii Reginy Kawki Martins. Tym razem autorka zajmuje się powstawaniem Arapongas w północno-zachodniej Paranie. Autorka poświęca szczególną uwagę na obecność elementu słowiańskiego w tamtym regionie. W 1937 r. powstała polska kolonia „Gleba Orle”. Również emigranci ukraińscy przyczynili się do kolonizacji tamtego regionu.

W piątej sekcji „Crônicas” zamieszczamy trzy teksty. W obecnym 2008 r. Centrum Studiów Latynoamerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego świętowało 20. lecie bogatej działalności naukowej. Dyrektor CESLA UW prof. Dr Andrzej Dembicz zapoznaje czytelnika z działalnością dydaktyczną, wydawniczą oraz zamierzeniami naukowymi Centrum na najbliższy okres. Z kolei dyrektor Liceum Ogólnokształcącego im. Ruia Barbosy w Warszawie przybliża Czytelnikowi historię szkoły powstałej w 1908 r. W 1958 r. szkoła otrzymała patrona w osobie brazylijskiego polityka i dyplomaty Ruia Barbosy, wielkiego zwolennika niepodległości Polski. 5 września 2008 r. w Passo Fundo (stan Rio Grande do Sul) staraniem tamtejszego Uniwersytetu (UPF) i przy współpracy miejscowej prefektury w teatrze SESC (instytucji skupiającej handlowców i pełniącej usługi społeczne) odbył się „wieczór polski”. Dr Jerzy Mazurek z Uniwersytetu Warszawskiego przedstawił referat na temat historii polskiej kultury. Ks. Zdzisław Malczewski TChr zaprezentował zebranym swoje ostatnie dzieło „Ślady polskie w Brazylii / Marcas da presença polonesa no Brasil”. Z kolei pianista Tiago Halewicz wykonał kilka utworów Fryderyka Chopina. Zespół folkloru polskiego „Jupem” z Erechim ukoronował wieczór przedstawieniem kilku polskich tańców ludowych. W końcowej części tego działu, tradycyjnym zwyczajem, zamieszczamy kalendarium wydarzeń polonijnych, jak też wymieniamy niektóre polskie fakty mające związek z życiem społeczności polonijnej.

Do obecnego numeru pisma dołączyliśmy szósty dział. Zamieszczamy w nim korespondencje, jakie otrzymaliśmy w związku z dziesięcioleciem ukazywania się naszego czasopisma. Nadesłane teksty umieszczamy według chronologii ich nadejścia do redakcji naszego pisma. Najpierw publikujemy tekst w oryginale, czyli w języku polskim, a po nim tłumaczenie w języku portugalskim. Tak więc Drogi Czytelnik znajdzie życzenia nadesłane od: Stanisława Pawliszewskiego, prezesa Towarzystwa Polsko-Brazylijskiego, Macieja Płażyńskiego, prezesa Stowarzyszenia „Wspólnota Polska, ks. Tomasza Sielickiego TChr – przełożonego generalnego Towarzystwa Chrystusowego dla Polonii Zagranicznej oraz prof. dr hab. Tadeusza Palecznego z Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Życzę Ci Drogi Czytelniku, aby spotkane - w tym numerze czasopisma - teksty stały się dla Ciebie dobrą i ubogacająca lekturą!

Zdzisław Malczewski TChr – redaktor

Sumário

Editorial

I. Estudos e Projetos

Mariano Kawka

OS PRIMEIROS POLONESES NOS ESTADOS UNIDOS DA AMÉRICA

Zdzislaw Malczewski SChr

A IMPRENSA DA COMUNIDADE POLÔNICA BRASILEIRA.

De “Gazeta polska w Brazylii” (1892-1939) a “Projeções” (1999- )

Jerzy Mazurek

UNIVERSALIDADE E PARTICULARIDADE DA CULTURA POLONESA

Elżbieta Budakowska

DIMENSÕES CONTEMPORÂNEAS DA ETNICIDADE: INDIVIDUALISMO VERSUS COLETIVIDADE

II. Reflexões

MENSAGEM DO PAPA BENTO XVI

PARA O 95º DIA MUNDIAL DO MIGRANTE E DO REFUGIADO (18 de janeiro de 2009)

Andrzej Orczykowski SChr

O CARDEAL AUGUSTO HLOND (1881-1948) E O SEU DESVELO PELOS POLONESES EMIGRADOS

Bispo Sigismundo Zimowski

DESVELO E RESPONSABILIDADE

Bispo Sigismundo Zimowski

A CRUZ DE CRISTO – SINAL DE ORGULHO, FIDELIDADE E VITÓRIA

Antônio Hempel

OS POLONESES NO BRASIL

Marcin Kula

ACERTO DE CONTAS COM AS DITADURAS NA POLÔNIA E NA AMÉRICA LATINA

Tomasz Lychowski

LANCES DE UMA VIDA JÁ BASTANTE LONGA

III. Apresentação de vultos e instituições

Grzegorz Kozieński SChr

PE. ESTANISLAU GOLOMBOWSKI – ORGANIZADOR DA PARÓQUIA DE S. TERESA DE ÁVILA

EM GUARANI DAS MISSÕES-RS

Altair Malacarne

RUSZCZYCKI, O POLONÊS DESBRAVADOR

Irmã Salvatoris

AS IRMÃS JOSEFITAS POLONESAS NO BRASIL

IV. Livros

Argemiro Garcia

MARTINS, Cláudia Regina Kawka. A presença eslava na formação de Arapongas,

Curitiba: Gráfica Vicentina Editora Ltda., 2007, 142 p.

V. Crônicas

Andrzej Dembicz

CENTRO DE ESTUDOS LATINO-AMERICANOS

Wieslaw Wlodarski

BREVE INFORMAÇÃO SOBRE A ESCOLA RUI BARBOSA EM VARSÓVIA

Zdzislaw Malczewski SChr

LANÇAMENTO DE OBRA QUE ASSSINALA A PRESENÇA POLONESA NO BRASIL

Efemérides

ANO DE 2008

VI. Correspondências e mensagens

Stanisław Pawliszewski – presidente da Sociedade Polono-Brasileira Rui Barbosa

em polonês

em português

Maciej Płażyński – presidente da Sociedade “Wspólnota Polska”

em polonês

em português

Pe. Tomasz Sielicki SChr – Superior Geral da Congregação Sociedade de Cristo

em polonês

em português

Prof. Dr. Tadeusz Paleczny – Universidade Jagiellônica

em polonês

em português

ALGUNS ENDEREÇOS NA INTERNET